Walk trough Walls – Marina Abramovic

Uitgelezen: Walk trough Walls (2016) – een memoir van Marina Abramovic

Iemand schreef me: ‘Ik heb dit boek verslonden’.  Dat deed ik dus ook!
Dit memoir van deze bijzondere vrouw en kunstenares blaast je omver. Het is een zeer openhartig en charismatisch verslag over haar persoonlijke geschiedenis en haar leven als performance-kunstenares, de grenzen die ze daarin opzoekt, die soms heel ver gaan en pijnlijk, fascinerend en soms schokkend zijn. Het boek bevat talrijke foto’s.
Ze wordt  geboren in 1946 als dochter van twee partizanen en groeit op in  het voormalige Joegoslavië onder Tito, kent geen armoede maar heeft  niet bepaald een gelukkige jeugd. Haar moeder behandelt haar zeer hard en slaat haar, wat me doet denken dat daar de kiem gelegd werd voor haar uithoudingsvermogen. Haar moeder stimuleert haar wel om te studeren, ze koopt boeken voor haar want ze leest heel graag.  Maar ze blijft haar heel lang domineren. Met haar grootmoeder heeft ze wel ’n goede band, deze is echter zeer bijgelovig, wat Abramovic ook meekrijgt. Haar vader verlaat haar moeder en het zal altijd een moeilijke relatie met allebei blijven.

Tijdens haar studies gaat ze met ’n groepje gelijkgestemden om, ze schildert en maakt kunst,  ze hebben exposities, ze begint te beseffen hoe onbegrensd kunst kan zijn, en tijdens een tentoonstelling, wanneer ze even ligt te rusten, krijgt iemand het idee haar in te tapen met plakband, dit opent ’n deur, ze ontdekt dat performances de manier zijn waarin ze zich het best kan uitdrukken, wat ook een baanbrekende en vernieuwende vorm van kunst is en haar ook de nodige kritiek oplevert.
Het kost moeite om zicht te ontworstelen aan haar moeder maar toch vindt ze geleidelijk haar eigen weg,  ze maakt een trip naar Edinburgh waar ze Rhythm10 opvoert, waarin ze een mes tussen haar vingers plant, een nogal bloederige bedoening, later in Londen vindt ze een poos ’n baantje.
In 1975  komt ze naar  Amsterdam voor haar performance Thomas Lips, die ze eerder in Innsbruck opvoerde, blz.82-83:
‘Marina Abramovic
Thomas Lips
Ik eet langzaam 1 kg honing met een zilveren lepel.
Ik drink langzaam 1 liter rode wijn uit een kristallen glas.
Ik breek het glas met mijn rechterhand.
Ik snij een vijfpuntige ster in mijn buik met scheermesje.
Ik gesel mijzelf met een zweep tot ik geen pijn meer voel.
Ik ga liggen op een kruis gemaakt van ijsblokken.
De hitte van een kachel die boven me hangt, doet de ingesneden ster bloeden.
De rest van mijn lichaam wordt ijskoud.
Ik blijf 30 minuten op het ijskruis liggen tot het publiek de performance onderbreekt door de ijsblokken onder mij weg te halen.
Tijdsduur: 2 uur
Galerie Krinzinger, Innsbruck’

Ze ontmoet in Amsterdam de kunstenaar Ulay (in het echt Frank Uwe Laysiepen),  hij is fotograaf maar ook ingenieur, hij maakt polaroid foto’s van zijn gezicht die het in twee helften tonen, een vrouwelijke kant met een halve lange pruik, valse wimper en felrode lippenstift, en een mannelijke kant gewoon met een stobbelbaard.
Na haar optreden Thomas Lips verzorgt Ulay haar wonden. Zij is 29, hij drie jaar ouder, ze verjaren allebei op 30 november en ze ziet hierin een teken, lijken veel gemeen te hebben, het klikt en ze worden geliefden, samen sluiten ze een pact en de komende twaalf jaar zijn ze onafscheidelijk zowel professioneel als in de liefde. Ze worden heel succesvol, reizen met hun baanbrekende optredens, in een gammel busje, de halve wereld rond. Hun performances worden uitvoerig beschreven in het boek, een ervan Expansion in Space (1977) bestaat erin dat ze met hun naakte lichamen hard tegen elkaar aanbotsen, ze zoeken de grenzen van pijn op.
In 1980, om te ontspannen, reizen ze samen naar de outback in Australië om er de Aboriginals te leren kennen, om nieuwe ideeën op te doen, zijn ook geboeid door spirituele zaken.
Met veel energie komen ze terug in Amsterdam. Ze bereiden er de performance Nightsea crossing voor om ze negentig keer op te voeren in musea en galerijen over de ganse wereld. Maar Ulay’s lichaam kan het niet aan, hij heeft pijn en moet halverwege een optreden stoppen. Ze krijgen ruzie en hij slaat haar keihard in het gezicht, blz. 151:  ‘Dit was geen performance. Ik zag het totaal niet aankomen. De klap deed pijn: de tranen sprongen in mijn ogen. Het was de eerste en de laatste keer dat hij me ooit uit woede sloeg. Hij bood later zijn excuses aan. Maar er was een grens overschreden.’

In 1988 na twaalf jaar samenleven en werken, hun relatie is alsmaar verslechterd, komt na hun laatste performance het einde.  Ze wandelen de Chinese Muur af, hij van de westelijke kant met veel woestijnzand,  zij van de oostelijke kant, ruw en vol rotsen en stenen,  er zijn nogal wat problemen met de autoriteiten en ze worden voortdurend  vergezeld van bewakers, ze ontmoeten elkaar in het midden en wéten dat dit voor hen beiden het einde is (het oorspronkelijke idee was dat ze daar zouden trouwen, maar zover kwam het dus niet).

Zij gaat alleen verder, koopt een huis in Amsterdam (een krakerspand) en heeft alleen succes.  Ze komt in contact met allerlei grote namen die met haar willen samenwerken. Een aantal jaren heeft ze ook een nieuwe geliefde Paolo, ze verkoopt haar huis in Amsterdam, ze gaan in New York wonen, maar ook hij verlaat haar uiteindelijk voor een andere vrouw.

In 2010 trekt  haar succesvolste retrospectief in het MoMA te New York, The Artist is Present, 750.000 bezoekers. Mensen mogen aanschuiven, tegenover haar plaatsnemen en haar zonder praten recht in de ogen kijken. Sommigen houden het uren vol, sommigen huilen. Een ontroerend kippenvelmoment is wanneer haar voormalige geliefde Ulay tegenover haar plaatseemt. De tranen stromen over haar wangen en ze reikt naar zijn handen.  blz. 324: ‘Dat was een schokkend moment. Twaalf jaar van mijn leven schoot in een flits door mijn hoofd. Voor mij was hij zoveel meer dan een willekeurige bezoeker. En dus overtrad ik voor die ene keer de regels. Ik legde mijn handen op die van hem, we keken in elkaars ogen, en voor ik het wist kwamen er tranen bij ons allebei.’

Alhoewel, schrijft ze, blz. 324:  ‘hij niet lang daarna besloot me voor de rechter te dagen om de winst over ons werk op te eisen. Dus het leven gaat niet alleen door, het wordt soms een puinzooi.’

Ook Paolo  komt naar The Artist is Present maar durft niet tegenover haar plaatsnemen, ze vinden elkaar terug en proberen hun relatie nieuw leven in te blazen, maar niet voor lang, hij verlaat haar opnieuw, wat haar aan de rand van zelfmoord brengt.
blz.340: ‘Als ik terugkijk op alles wat er gebeurd is tussen Ulay en mij, en Paolo en mij, vraag ik mij af wat mijn aandeel in die breuken is geweest. En ik kom tot de conclusie dat de behoefte aan de liefde en zorg die mijn moeder me nooit heeft gegeven een soort pijn is die ik heb meegenomen naar iedere man met wie ik ooit iets gehad heb, en een die zij niet konden wegnemen.’

Ze blijft alleen wonen in New York, is nog steeds succesvol, richt het MAI instituut op. blz. 366: ‘Het MAI verkent, ondersteunt en presenteert performancekunst. Het MAI stimuleert de samenwerking tussen de kunsten, de wetenschap en de geesteswetenschappen. Het MAI zal de nalatenschap vormen van Marina Abramovic.’

Na haar dood wil ze op drie plaatsen begraven worden, waarvan niemand zal weten wat haar echte graf is. Dat wordt haar laatste performance.
‘Walk trough Walls’ vertelt het leven van een uitzonderlijke vrouw die alles gaf en geeft voor haar kunst.

In het nawoord dankt ze ook James Kaplan die haar hielp bij het samenstellen van haar memoires.

http://www.theartcouch.be/boeken/walk-through-walls-de-autobiografie-van-marina-abramovic/

https://www.tijd.be/cultuur/podiumkunsten/dit-is-het-laatste-dat-ik-vandaag-ga-zeggen/9976256.html

https://mai.art/about-mai/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Mee van de Bib

Een bibliotheekbezoek is altijd heerlijk grasduinen tussen de rekken en koffie drinken in het leescafé…
’n poezendagboek mee van Remco Campert, ‘Contouren‘ van Rachel Cusk (omdat ik reeds haar boeken ‘Nasleep‘ en ‘Transit‘ las), ’n boek van Maggie O’Farrell (omdat ik  haar pas verschenen memoir  ‘Ik ben, ik ben, ik ben‘, dat nog niet beschikbaar is, wil lezen),  Walk trough walls  van Marina Abramovic en de verzamelde gedichten  van Tomas Tranströmer stonden op mijn lijst, maar ook drie boeken mee van schrijvers die ik nog niet ken: Alan Bennet, Suzan Hilhorst en Simone Van der Vlugt.

  • De ongewone lezer – Alan Bennett (een ode aan de literatuur)
  • Dagboek van een poes – Remco Campert
  • Sara en Liv – Suzan Hilhorst (autobiografie)
  • Contouren – Rachel Cusk  (roman)
  • Toen het donker werd – Simone van der Vlugt (thriller)
  • Hier moet het zijn – Maggie O’Farrell (roman)
  • De herinneringen zien mij – Tomas Tranströmer (verzamelde gedichten)
  • Walk trough walls – Marina Abramovic (over haar leven als kunstenares)