Pasen – Hubert Van Herreweghen.

Pasen

Ik wilde wel ik kon
een versje maken dat
ik aan uw oor zou hangen
en gij hoort dan gezangen
in een abdij vol zon
en reuk van ’t wierookvat.

’t Is Pasen en misschien
als ik Goddank voordien
de dagen van dat feest
in Hellas ben geweest
hoort gij in uw oorringen
Athos monniken zingen
‘t  Orthodox  horologion.

Ik wilde dat ik het  kon.

Hubert Van Herreweghen.

Advertenties

Walk trough Walls – Marina Abramovic

Uitgelezen: Walk trough Walls (2016) – een memoir van Marina Abramovic

Iemand schreef me: ‘Ik heb dit boek verslonden’.  Dat deed ik dus ook!
Dit memoir van deze bijzondere vrouw en kunstenares blaast je omver. Het is een zeer openhartig en charismatisch verslag over haar persoonlijke geschiedenis en haar leven als performance-kunstenares, de grenzen die ze daarin opzoekt, die soms heel ver gaan en pijnlijk, fascinerend en soms schokkend zijn. Het boek bevat talrijke foto’s.
Ze wordt  geboren in 1946 als dochter van twee partizanen en groeit op in  het voormalige Joegoslavië onder Tito, kent geen armoede maar heeft  niet bepaald een gelukkige jeugd. Haar moeder behandelt haar zeer hard en slaat haar, wat me doet denken dat daar de kiem gelegd werd voor haar uithoudingsvermogen. Haar moeder stimuleert haar wel om te studeren, ze koopt boeken voor haar want ze leest heel graag.  Maar ze blijft haar heel lang domineren. Met haar grootmoeder heeft ze wel ’n goede band, deze is echter zeer bijgelovig, wat Abramovic ook meekrijgt. Haar vader verlaat haar moeder en het zal altijd een moeilijke relatie met allebei blijven.

Tijdens haar studies gaat ze met ’n groepje gelijkgestemden om, ze schildert en maakt kunst,  ze hebben exposities, ze begint te beseffen hoe onbegrensd kunst kan zijn, en tijdens een tentoonstelling, wanneer ze even ligt te rusten, krijgt iemand het idee haar in te tapen met plakband, dit opent ’n deur, ze ontdekt dat performances de manier zijn waarin ze zich het best kan uitdrukken, wat ook een baanbrekende en vernieuwende vorm van kunst is en haar ook de nodige kritiek oplevert.
Het kost moeite om zicht te ontworstelen aan haar moeder maar toch vindt ze geleidelijk haar eigen weg,  ze maakt een trip naar Edinburgh waar ze Rhythm10 opvoert, waarin ze een mes tussen haar vingers plant, een nogal bloederige bedoening, later in Londen vindt ze een poos ’n baantje.
In 1975  komt ze naar  Amsterdam voor haar performance Thomas Lips, die ze eerder in Innsbruck opvoerde, blz.82-83:
‘Marina Abramovic
Thomas Lips
Ik eet langzaam 1 kg honing met een zilveren lepel.
Ik drink langzaam 1 liter rode wijn uit een kristallen glas.
Ik breek het glas met mijn rechterhand.
Ik snij een vijfpuntige ster in mijn buik met scheermesje.
Ik gesel mijzelf met een zweep tot ik geen pijn meer voel.
Ik ga liggen op een kruis gemaakt van ijsblokken.
De hitte van een kachel die boven me hangt, doet de ingesneden ster bloeden.
De rest van mijn lichaam wordt ijskoud.
Ik blijf 30 minuten op het ijskruis liggen tot het publiek de performance onderbreekt door de ijsblokken onder mij weg te halen.
Tijdsduur: 2 uur
Galerie Krinzinger, Innsbruck’

Ze ontmoet in Amsterdam de kunstenaar Ulay (in het echt Frank Uwe Laysiepen),  hij is fotograaf maar ook ingenieur, hij maakt polaroid foto’s van zijn gezicht die het in twee helften tonen, een vrouwelijke kant met een halve lange pruik, valse wimper en felrode lippenstift, en een mannelijke kant gewoon met een stobbelbaard.
Na haar optreden Thomas Lips verzorgt Ulay haar wonden. Zij is 29, hij drie jaar ouder, ze verjaren allebei op 30 november en ze ziet hierin een teken, lijken veel gemeen te hebben, het klikt en ze worden geliefden, samen sluiten ze een pact en de komende twaalf jaar zijn ze onafscheidelijk zowel professioneel als in de liefde. Ze worden heel succesvol, reizen met hun baanbrekende optredens, in een gammel busje, de halve wereld rond. Hun performances worden uitvoerig beschreven in het boek, een ervan Expansion in Space (1977) bestaat erin dat ze met hun naakte lichamen hard tegen elkaar aanbotsen, ze zoeken de grenzen van pijn op.
In 1980, om te ontspannen, reizen ze samen naar de outback in Australië om er de Aboriginals te leren kennen, om nieuwe ideeën op te doen, zijn ook geboeid door spirituele zaken.
Met veel energie komen ze terug in Amsterdam. Ze bereiden er de performance Nightsea crossing voor om ze negentig keer op te voeren in musea en galerijen over de ganse wereld. Maar Ulay’s lichaam kan het niet aan, hij heeft pijn en moet halverwege een optreden stoppen. Ze krijgen ruzie en hij slaat haar keihard in het gezicht, blz. 151:  ‘Dit was geen performance. Ik zag het totaal niet aankomen. De klap deed pijn: de tranen sprongen in mijn ogen. Het was de eerste en de laatste keer dat hij me ooit uit woede sloeg. Hij bood later zijn excuses aan. Maar er was een grens overschreden.’

In 1988 na twaalf jaar samenleven en werken, hun relatie is alsmaar verslechterd, komt na hun laatste performance het einde.  Ze wandelen de Chinese Muur af, hij van de westelijke kant met veel woestijnzand,  zij van de oostelijke kant, ruw en vol rotsen en stenen,  er zijn nogal wat problemen met de autoriteiten en ze worden voortdurend  vergezeld van bewakers, ze ontmoeten elkaar in het midden en wéten dat dit voor hen beiden het einde is (het oorspronkelijke idee was dat ze daar zouden trouwen, maar zover kwam het dus niet).

Zij gaat alleen verder, koopt een huis in Amsterdam (een krakerspand) en heeft alleen succes.  Ze komt in contact met allerlei grote namen die met haar willen samenwerken. Een aantal jaren heeft ze ook een nieuwe geliefde Paolo, ze verkoopt haar huis in Amsterdam, ze gaan in New York wonen, maar ook hij verlaat haar uiteindelijk voor een andere vrouw.

In 2010 trekt  haar succesvolste retrospectief in het MoMA te New York, The Artist is Present, 750.000 bezoekers. Mensen mogen aanschuiven, tegenover haar plaatsnemen en haar zonder praten recht in de ogen kijken. Sommigen houden het uren vol, sommigen huilen. Een ontroerend kippenvelmoment is wanneer haar voormalige geliefde Ulay tegenover haar plaatseemt. De tranen stromen over haar wangen en ze reikt naar zijn handen.  blz. 324: ‘Dat was een schokkend moment. Twaalf jaar van mijn leven schoot in een flits door mijn hoofd. Voor mij was hij zoveel meer dan een willekeurige bezoeker. En dus overtrad ik voor die ene keer de regels. Ik legde mijn handen op die van hem, we keken in elkaars ogen, en voor ik het wist kwamen er tranen bij ons allebei.’

Alhoewel, schrijft ze, blz. 324:  ‘hij niet lang daarna besloot me voor de rechter te dagen om de winst over ons werk op te eisen. Dus het leven gaat niet alleen door, het wordt soms een puinzooi.’

Ook Paolo  komt naar The Artist is Present maar durft niet tegenover haar plaatsnemen, ze vinden elkaar terug en proberen hun relatie nieuw leven in te blazen, maar niet voor lang, hij verlaat haar opnieuw, wat haar aan de rand van zelfmoord brengt.
blz.340: ‘Als ik terugkijk op alles wat er gebeurd is tussen Ulay en mij, en Paolo en mij, vraag ik mij af wat mijn aandeel in die breuken is geweest. En ik kom tot de conclusie dat de behoefte aan de liefde en zorg die mijn moeder me nooit heeft gegeven een soort pijn is die ik heb meegenomen naar iedere man met wie ik ooit iets gehad heb, en een die zij niet konden wegnemen.’

Ze blijft alleen wonen in New York, is nog steeds succesvol, richt het MAI instituut op. blz. 366: ‘Het MAI verkent, ondersteunt en presenteert performancekunst. Het MAI stimuleert de samenwerking tussen de kunsten, de wetenschap en de geesteswetenschappen. Het MAI zal de nalatenschap vormen van Marina Abramovic.’

Na haar dood wil ze op drie plaatsen begraven worden, waarvan niemand zal weten wat haar echte graf is. Dat wordt haar laatste performance.
‘Walk trough Walls’ vertelt het leven van een uitzonderlijke vrouw die alles gaf en geeft voor haar kunst.

In het nawoord dankt ze ook James Kaplan die haar hielp bij het samenstellen van haar memoires.

http://www.theartcouch.be/boeken/walk-through-walls-de-autobiografie-van-marina-abramovic/

https://www.tijd.be/cultuur/podiumkunsten/dit-is-het-laatste-dat-ik-vandaag-ga-zeggen/9976256.html

https://mai.art/about-mai/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Warmte, een woonplaats – Ellen Warmond

Liefde en het besef
van liefde daartussen bouwen
mensen een warmende woonplaats

en sprekende zeggen ze: liefste
open je ogen nu langzaam en eet
ik heb het licht voor je aangesneden
of: open je ogen niet drink nu het donker
ik heb de nacht voor je omgekocht

want liefde en het besef
van liefde daaraan ontsteken
ogen en stemmen hun licht
daarin ontbloeien de lippen
daaruit ontstaat het gedicht.

Ellen Warmond
Uit : Warmte, een woonplaats (1961)

http://www.dbnl.org/tekst/_ons003198101_01/_ons003198101_01_0157.php

 

Sara en Liv – Suzan Hilhorst

Uitgelezen: Sara en Liv (2017) van Suzan Hilhorst

Een aangrijpend en teder boek, wars van vals sentiment,  over het verlies van haar twee baby dochtertjes.
Hoe kun je als moeder, als ouders van nog ’n zoontje met dit verlies omgaan.
Dit ongelooflijk  mooi en poëtisch boek van Suzan Hilhorst is er het antwoord op.
Ze beschrijft haar kennismaking, tijdens een verre reis, met haar geliefde Jens, hun leven samen, de vreugde van na een zoontje Nils,  het nu  zwanger zijn van ’n dochtertje. De liefde voor Sara en de lijdensweg als ze plotseling ernstig ziek wordt. De strijd om het leven van de baby te redden, wat uiteindelijk niet lukt.  Ze moeten de kleine Sara laten gaan.
Intens mooi en diepgaand vind ik hoe ze de hoofdstukken afwisselt vanuit haar belevenis en dan vanuit de beleving van Sara,  bijna sprookjesachtig!

De dokters verzekeren hen dat herhaling praktisch uitgesloten is, en als dochtertje Liv  geboren wordt is de vreugde groot,  maar ook vermengd met angst en het waakzaam zijn.
En terug slaat het noodlot toe.

Hoe kon dit twee maal gebeuren?
blz. 182…’Een paar maanden na haar dood tekende de geneticus de poppetjes van ons gezin op papier. Dat ergens in het DNA van onze dochters een gen moest zijn dat afweek, was met de dood van Liv bewezen. Nu moest dat gen nog gevonden worden.
Ik zag een moeder, een vader en daaronder een zoon en twee dochters. Zo stonden we dan toch nog met zijn vijven op een plaatje. Ze tekende het anonieme gen als een rondje en een kruisje en legde uit dat ieder mens van elk gen twee stuks heeft. 
De kans, ik glimlachte cynisch, was groot dat Jens en ik van het anonieme gen een foute en een goede variant hadden. Aan Sara en Liv hadden we allebei ons foute gen doorgegeven.’

Dit boek is een ode aan Sara en Liv, ze blijven altijd en overal aanwezig.
Wanneer ze als gezin in Zweden, het land van haar man zijn, en ze hun Nils zoontje op de heuvel  ziet spelen ziet ze ook haar twee meisjes spelen…
blz. 187…. ‘Ze spelen samen, onze kinderen, rennen door het bos en verstoppen zich achter de grote, oude bomen. De hele middag glijden ze uit op de smeltende sneeuw en volgen ze de jonge mieren in het gras. Hun stemmen galmen door het bos en vullen het met leven.’

Een boek waar je heel stil van wordt…

Blogger Jan, JKleest verwees ook naar het programma ‘Kijken in de ziel’, gesprekken over rouw met o.a. Suzan Hilhorst, dat ik kon terugkijken, waarvoor dank.

https://www.nrc.nl/nieuws/2017/06/09/suzan-hilhorst-alleen-tegen-zwangere-vrouwen-lieg-ik-11003776-a1562188

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De herinneringen zien mij – Tomas Tranströmer

Uit Preludes – II blz.130:

‘Twee waarheden naderen elkaar. Eén komt van binnen uit, één van buitenaf
en waar zij elkaar ontmoeten bestaat een kans jezelf te zien.’ 

De verzamelde gedichten met proza ‘Herinneringen zien mij’ van Tomas Tranströmer (2011, vertaald door- en met een nawoord van Bernlef) ontleende ik bij de Bib,  heb wel het proza, (gebeurtenissen en herinneringen uit zijn leven),  maar niet alle gedichten gelezen, gedichten vragen langzaam savoureren.
Het boek, dat uitverkocht is en op ’n paar plaatsen zeer duur te koop aangeboden, wil ik graag verlengen bij de Bib  en dan later wéér eens ontlenen, zoals Tomas Tranströmer zelf ook reeds deed toen hij kind was.
Tomas Tranströmer, Zweeds dichter kreeg in 2011 de Nobelprijs voor Literatuur,  in 1990 na een beroerte kreeg hij problemen met zijn spraak en motoriek maar bleef nog schrijven.

Ochtend en toegang

De mantelmeeuw, zonneschepper, zet zijn koers.
Onder hem is het water.
Nog sluimert de wereld als een
veelkleurige steen in het water.
Onverklaarde dag. Dagen –
als de schrifttekens der Azteken!

De muziek. Ik sta gevangen
in haar gobelin, met
geheven armen – als een figuur
uit de volkskunst.

 

De herinneringen zien mij 

Een junimorgen als het te vroeg is
om te ontwaken en te laat om weer in te slapen.

Ik moet eruit, het groen in dat vol zit met
herinneringen, ze volgen mij met hun blik.

Ze zijn onzichtbaar, ze smelten totaal
samen met hun achtergrond, perfecte kameleons.

Ze zijn zo dichtbij dat ik ze hoor ademen
hoewel de vogelzang oorverdovend is.

 

UIT MAART ’79

Moe van iedereen die met woorden komt, met woorden maar niet met taal
begaf ik mij naar het sneeuwbedekte eiland.
Het ongerepte heeft geen woorden.
De ongeschreven bladzijden breiden zich naar alle kanten uit!
In de sneeuw stuit ik op hoefsporen van een ree.
Taal maar geen woorden.

http://tijdschriftraster.nl/michail-bachtin-michel-leiris/gedichten/

https://www.theguardian.com/books/2015/mar/31/tomas-transtromer

 

 

 

 

 

Contouren – Rachel Cusk

Uitgelezen: Contouren van Rachel Cusk

Had even moeite om me in te nestelen in dit boek door de ongewone verhaalstructuur.
Een jonge vrouw geeft ’n schrijfcursus aan een zomeracademie in Athene, ze voert talrijke mensen op die op haar weg komen en laat ze over zichzelf vertellen, over het huwelijk, over verlangens, over teleurstellingen,  ze observeert, ze luistert, ze weegt af, ze brengt verslag uit.  Het leven zoals het is…
Over haarzelf kom je heel weinig te weten, ze is gescheiden en heeft 2 kinderen.
Door  al die verschillende stemmen krijg je ’n heel scala aan verhalen en gebeurtenissen en heb je het gevoel dat je er deel van uitmaakt,  je bent lezer maar ook luisteraar.
In elk nieuw hoofdstuk laat ze weer andere mensen aan het woord, ’n gastdocent die haar over zijn leven vertelt, de buurman uit het vliegtuig die haar uitnodigt voor ’n boottochtje,  haar cursisten, een dichteres.
En vanuit al deze verhalen geeft ze zichzelf als het ware ’n identiteit.

Heel knap geschreven boek dat me kon boeien.

Van Rachel Cusk las ik ook ‘Nasleep’ over haar scheiding en ‘Transit’

https://www.trouw.nl/home/schrijver-rachel-cusk-lezer-schenk-geen-aandacht-aan-mij-maar-aan-uzelf-~a964a51a/

https://www.tzum.info/2017/03/recensie-rachel-cusk-transit/

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De stem van een cello – Rutger Kopland

Waaraan het geluid van een cello doet denken

de cellist Widlund vertelde me dat
er in dit instrument iets huist – een stem
een al heel oude stem waarnaar je zoekt
als je speelt en die je herkent
als je haar vindt

misschien is het dat waarom ik moet denken
aan de oudste geluiden die ik ken, zoals
neuriën, zingen, kreunen, huilen

en ook aan de kleuren van een woud in de herfst
alsof je het heimwee hoort van de cello
naar zijn plek van herkomst

Rutger Kopland
Uit: ‘Wat water achterliet’,
2004

 

Zeezucht – Hugo Claus

De goden zijn kwetsbaar
Zij sterven uit
Al zijn ze nog zo vruchtbaar
Wij zien het gebeuren

Er rest ons nog de herinnering
aan rozen, aan Ensor zijn baard
de geur van seringen
het gerucht van de ransuil
de lucht van frambozen

de Bloemencorso
een litho van Spilliaert
de IJslandvaart

Sehnsucht?

Zeezucht

Hugo Claus 
uit: Zeezucht  Hugo Claus/illustraties Jan Vanriet
Behoud de Begeerte 2003

Hugo Claus vandaag 10 jaar overleden
(Brugge 05/04/1929 – Antwerpen 19/03/2008)

 

 

 

Mee van de Bib

Een bibliotheekbezoek is altijd heerlijk grasduinen tussen de rekken en koffie drinken in het leescafé…
’n poezendagboek mee van Remco Campert, ‘Contouren‘ van Rachel Cusk (omdat ik reeds haar boeken ‘Nasleep‘ en ‘Transit‘ las), ’n boek van Maggie O’Farrell (omdat ik  haar pas verschenen memoir  ‘Ik ben, ik ben, ik ben‘, dat nog niet beschikbaar is, wil lezen),  Walk trough walls  van Marina Abramovic en de verzamelde gedichten  van Tomas Tranströmer stonden op mijn lijst, maar ook drie boeken mee van schrijvers die ik nog niet ken: Alan Bennet, Suzan Hilhorst en Simone Van der Vlugt.

  • De ongewone lezer – Alan Bennett (een ode aan de literatuur)
  • Dagboek van een poes – Remco Campert
  • Sara en Liv – Suzan Hilhorst (autobiografie)
  • Contouren – Rachel Cusk  (roman)
  • Toen het donker werd – Simone van der Vlugt (thriller)
  • Hier moet het zijn – Maggie O’Farrell (roman)
  • De herinneringen zien mij – Tomas Tranströmer (verzamelde gedichten)
  • Walk trough walls – Marina Abramovic (over haar leven als kunstenares)

Zoals de zee zichzelf weerlegt – Herman de Coninck

Zoals de zee zichzelf weerlegt, nee, juist legt,
golf over golf, cliché over cliché,
als kaarten bij een patiencespel,
en zich weer opraapt en zich opnieuw legt;

zoals horizon slechts horizontaal
duldt, zo ver als je kunt kijken,
en zee tien keer per minuut verticaal wil,
zo luid als je kunt horen;

zoals water zwemt om zichzelf te kloppen
in de sprint, een arm zegevierend omhoogsteekt,
waarna nog een arm en nog een arm;
zoals alle water ter wereld zich haast
om aan te komen binnen de tijdslimiet
van de eeuwigheid: zo nu.

Herman de Coninck (1944-1997)
uit: Schoolslag
Verzamelde gedichten